Patron

Jan Kasprowicz - jeden z największych poetów polskich. Urodził się 12 grudnia 1860 roku w Szymborzu pod Inowrocławiem, zmarł 1 sierpnia 1926 roku w Poroninie. Syn Piotra i Józefy z Klottów. W 1870 r. rozpoczął edukację w pruskim gimnazjum w Inowrocławiu. Kształcił się w latach nasilającej się akcji germanizacyjnej.Od 1874 Jan Kasprowicz należał do zakonspirowanego Towarzystwa Filomackiego im. Wincentego Pola. Z 1877 r. pochodzą pierwsze jego utwory. W 1878 poznański Lech wydrukował pierwszy sonet Poranek, a w 1882 warszawskie Kłosy, dzięki protekcji Józefa Ignacego Kraszewskiego, opublikowały parę wierszy z podpisem Jan K. Używał też pseudonimu Franciszek Szyba, Piotr Huta. Dopiero petersburski Kraj w 1885 wprowadził do świadomości czytelników nowe nazwisko - Jan Kasprowicz. Maturę uzyskał w gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu. Studiował w Lipsku, Wrocławiu i Lwowie. W Lipsku nawiązał kontakt z działaczami socjalistycznymi, w krąg których wprowadził go Ludwik Krzywicki. Od 1885 rozpoczął systematyczną działalność publicystyczną z myślą o przyszłym zawodzie - dziennikarstwie lub pracy naukowej na uniwersytecie. Pisywał korespondencje z ziem pruskich do warszawskiego Przeglądu Tygodniowego i lwowskiego Przeglądu Społecznego. Publikował także swoje Wiersze. Ale trudniejszy okazał się dla niego okres wrocławski. Za sprzyjanie socjalistom został aresztowany (17 Xl 1887) i osadzony w więzieniu, które opuścił 15 V 1888. Epizod wrocławski zakończył się relegowaniem z uniwersytetu. Przy pomocy Bolesława Wysłoucha, redaktora naczelnego Kuriera Lwowskiego, w grudniu 1888 został stałym współpracownikiem tej gazety i zamieszkał we Lwowie. Od r.1902 pracował w Słowie Polskim, gdzie redagował dodatek literacki, nadto w obu pismach i innych drukował studia literackie i krytyki teatralne.W 1904 doktoryzował się na podstawie rozprawy Liryka Teofila Lenartowicza, drukowanej w Pamiętniku Literackim. W 1908 otrzymał specjalnie dla niego utworzoną, katedrę literatury porównawczej, a w latach 1921-22 był rektorem lwowskiego uniwersytetu. W pierwszych swych utworach poetyckich Kasprowicz ukazał naturalistyczne obrazy ludowe; od poezji silnie zabarwionej społecznie, przez lirykę refleksyjno-filozoficzną, przeszedł do tonu prometejskiego, stając się, jako autor hymnów, czołowym poetą Młodej Polski. Równocześnie należy do najpotężniejszych symbolistów w liryce; w dramacie usiłował odnowić prymitywną formę misteriów, w miarę rozwoju swej twórczości coraz wyżej wznosił się na postawę moralno-religijną, wyprzedzając późniejsze odrodzenie prądów etycznych w literaturze i europejskim ruchu umysłowym. Pod względem formalnym twórczość Kasprowicz odznacza się bogactwem rytmiki, rozmaitością poetyckiego kształtu i żywiołowością natchnienia. W różnych okresach swego życia Jan Kasprowicz dawał wyraz swej miłości do stron rodzimych. Młodzieńcze juwenilia (Wieczór nad Gopłem, ,,Poranek), naturalistyczne obrazki i gawędy oraz realistyczne poematy (,,Wojtek Skiba), modernistyczne hymny (,,Salve Regina, ,,Ginącemu światu), utrwaliły w kształcie obrazu poetyckiego wizję ziemi kujawskiej, która go nigdy nie opuszczała. Powrót Kasprowicza do wspomnień dzieciństwa przejawia się w impresjach ze zbioru prozy poetyckiej O bohaterskim koniu i walącym się domu. Jednak najpiękniejsze wiersze kujawskie napisał podczas pobytu w Szymborzu w 1910 roku. Są to: ,,Niedawno wyszedłem o świcie i ,,Pamiętam te piosenki nad wodą. Ostatnim wspomnieniem Kujaw jest wiersz ,,Matka zamieszczony w tomiku ,"Mój świat" (1926). Punktem wyjścia dla artystycznej materii u Jana z Szymborza była niewątpliwie ludowa wyobraźnia poety. Związek z Kujawami podkreślał wiernością wobec tego środowiska, wobec jego języka, obrazowania, obyczajów i ustawiczną penetracją swojego wizerunku z dzieciństwa przechowywanego głęboko w sercu. Ostatni raz przybył Kasprowicz na Kujawy w 1923 roku. Inowrocławianie zgotowali mu entuzjastyczne przyjęcie. Zwiedził wówczas szkołę wydziałową, seminarium nauczycielskie, odwiedził też gimnazjum, w którym się uczył. Jego pierwszą żoną była Teodozja Szymańska. Zawarł z nią ślub cywilny we Wrocławiu. Małżeństwo zakończyło się rozwodem. Drugą żonę Jadwigę z Gąssowskich , córkę austriackiego urzędnika kolejowego w Krakowie, poślubił 7 I 1893 w krakowskim kościele św. Mikołaja. Z tego małżeństwa, które zakończyło się rozwodem w 1905, pozostały dwie córki: Janina Małaczyńska i Anna Jarocka. Jadwiga Gąssowska rozeszła się z nim i wyszła za Stanisława Przybyszewskiego. Trzecie małżeństwo Kasprowicz zawarł we wrześniu 1911 w Dreźnie w kościele protestanckim z Rosjanką Marią Bunin , córką carskiego generała Wiktora i Marii Andersonów. Małżeństwo to było bezdzietne. Dom, w którym się urodził Kasprowicz nie istnieje z powodu pożaru w 1916 r. W Szymborzu znajduje się jednak budynek wybudowany przy finansowym udziale Jana Kasprowicza. Budynek w którym zamieszkała jego siostra Anna Roliradowa wybudowany został na ziemi, którą Kasprowicz otrzymał w spadku po matce. W 1927 Anna Roliradowa otwarła w tym domu Izbę Kasprowiczowską. W Inowrocławiu jest kilka obiektów związanych z pobytem poety. M. in. kościół Św. Mikołaja - parafia Jana Kasprowicza. Zachował się także budynek szkoły, w której uczył się Jan Kasprowicz - obecnie liceum nazwane jego imieniem. Ostatnie lata życia (od 1923 r.) spędził Kasprowicz w Harendzie (w Poroninie koło Zakopanego). Zmarł tam 1 sierpnia 1926 roku. Od skromnej chaty w Szymborzu do togi rektorskiej była to niezwykła droga i niezwykła kariera. Wielkie zdolności i wytrwałość w pracy, głęboka miłość do ludu i do ziemi ojczystej złożyły się na tę drogę i wielkość Jana Kasprowicza. 7 września 1930 r. odsłonięto w Inowrocławiu pomnik Jana Kasprowicza zniszczony we wrześniu 1939 r. Nowy pomnik odsłonięto 31 lipca 1966 roku
u zbiegu ulic Solankowej, Grodzkiej i Staszica. W 1956 roku na mocy uchwały Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Inowrocławiu, w 30 rocznicę śmierci Jana Kasprowicza, Biblioteka Miejska w Inowrocławiu otrzymała imię wielkiego syna Kujaw.

Autor artyku³u szymon (2004-08-30 09:02:46)